1. Czym jest subkonto i kto je ma
W ZUS każdy ubezpieczony ma nie jedno, ale dwa miejsca na pieniądze. Pierwsze to konto, z którego ZUS liczy większość emerytury. Drugie to subkonto.
Skąd się wzięło? Pamiętają Państwo otwarte fundusze emerytalne, czyli OFE, z reklam pod koniec lat dziewięćdziesiątych. Część składki szła wtedy do funduszu. Potem państwo zmieniło zasady i ta część zaczęła trafiać do ZUS, ale na osobną półkę. Tą półką jest subkonto. I to ono, w przeciwieństwie do zwykłego konta, podlega dziedziczeniu.
| Rok urodzenia | Czy masz subkonto? |
|---|---|
| po 1968 roku | prawie na pewno tak, jeśli pracowałeś |
| od 1949 do 1968 roku | tak, jeśli byłeś w OFE |
| przed 1949 rokiem | nie, emerytura liczona po staremu |
Masz osiemdziesiąt lat i nie masz subkonta? Czytaj dalej
Subkonto mógł mieć Twój mąż albo Twoja żona. A najczęściej mają je Twój syn, Twoja córka i wnuki, które już pracują. Ten tekst jest więc o całej Twojej rodzinie.
Ile tam jest pieniędzy
Według danych Ministerstwa Pracy pod koniec 2025 roku na wszystkich subkontach razem było ponad 985 mld zł, czyli prawie bilion. Średnio wychodzi około 42 000 zł na jedną osobę (wyliczenie „Rzeczpospolitej”).
Te pieniądze rosną. Subkonto co roku w czerwcu jest waloryzowane według średniego wzrostu gospodarki z pięciu lat:
| Waloryzacja w czerwcu | Subkonto |
|---|---|
| 2024 | 9,91% |
| 2025 | 9,49% |
| 2026 | 10,61% |
Dla porównania zwykłe konto urosło w czerwcu 2026 o 9,81%. Źródło: GUS, ZUS.
Ile wpada co miesiąc? Jeśli ktoś nie jest w OFE, na subkonto trafia 7,3% pensji brutto. Jeśli jest w OFE, 4,38%, bo reszta idzie do funduszu.
| Pensja 5000 zł brutto × 7,3% | 365 zł miesięcznie |
| × 12 miesięcy | 4 380 zł rocznie |
Bez waloryzacji, dla osoby, która nie jest w OFE. Wyliczenie własne.
Po kilkunastu latach pracy robią się z tego dziesiątki tysięcy złotych. A dla osób po pięćdziesiątce jest jeszcze tak zwany suwak: na 10 lat przed wiekiem emerytalnym pieniądze z OFE co miesiąc przechodzą na subkonto w ZUS. W 2026 roku przejdzie tą drogą około 11,7 mld zł.
2. Rzecz 1: ile masz na subkoncie, bo listów już nie ma
Kiedyś raz w roku przychodził list z ZUS ze stanem konta. Od 2020 roku ZUS nie wysyła go już sam, chyba że ktoś o to poprosi. Informacja trafia do eZUS, czyli internetowego konta w ZUS.
| Informacje o stanie konta za 2024 rok | Liczba |
|---|---|
| ZUS przygotował | prawie 24 mln |
| Trafiło na konta w eZUS | 11,3 mln |
| Nie trafiło na żadne konto w eZUS | ok. 12,6 mln |
Źródło: ZUS, wrzesień 2025. Różnica: wyliczenie własne.
Ponad 12 milionów osób nie zajrzy do swojej informacji, dopóki nie założy konta w eZUS albo nie poprosi o list. Tak oto pierwsza rzecz, której ZUS sam Ci nie powie, to ile masz na subkoncie.
Trzy sposoby, żeby to sprawdzić
- eZUS (dawniej PUE) albo aplikacja mZUS w telefonie. Logujesz się tak jak do banku albo profilem zaufanym. W informacji o stanie konta subkonto jest osobną pozycją.
- Placówka ZUS z dowodem osobistym. Tam możesz też poprosić o papierowy list.
- Telefon do ZUS: 22 560 16 00.
Pięć minut dla Ciebie, cała wyprawa dla rodzica
Zaloguj się dziś do eZUS i zobacz swoje subkonto. A potem usiądź z mamą albo tatą i sprawdźcie razem ich konto.
Ćwiczenie: rodzinna mapa subkont
Weź kartkę i wypisz najbliższych: siebie, męża albo żonę, dzieci i pracujące wnuki. Przy każdym rok urodzenia i informację, czy był w OFE. Potem sprawdź regułą z tabeli powyżej. Przykład:
| Osoba | Subkonto |
|---|---|
| Babcia Halina, 1962, nie była w OFE | nie ma |
| Dziadek Józef, 1963, był w OFE, jeszcze pracuje | ma |
| Córka Ania, 1988 | ma |
| Syn Marek, 1991 | ma |
| Wnuk Kuba, 2006, już pracuje | ma |
| Razem | 4 osoby |
W takiej rodzinie subkonto mają cztery osoby, z czego trzy to dzieci i wnuk. Dlatego ten temat dotyczy całej rodziny, a nie tylko seniora.
3. Rzecz 2: subkonto nie znika po śmierci
Konto w ZUS po śmierci zostaje w systemie. Subkonto nie. Jeśli właściciel zmarł przed przejściem na emeryturę, pieniądze z subkonta trafiają do bliskich w takiej kolejności:
| Kto | Co dostaje |
|---|---|
| 1. Małżonek, przy wspólności majątkowej | połowę środków z czasu małżeństwa, przelewem na jego własne subkonto, nie gotówką |
| 2. Osoby wskazane za życia | resztę, gotówką |
| 3. Gdy nikt nie został wskazany | reszta wchodzi do spadku |
Przykład: pan Andrzej
Pan Andrzej ma 55 lat i umiera nagle. Na subkoncie ma 60 000 zł, wszystko zebrane w czasie małżeństwa. Żona ma 53 lata i pracuje. Syna pan Andrzej wskazał wcześniej jako osobę uposażoną.
| Na subkoncie pana Andrzeja | 60 000 zł |
| Połowa na subkonto żony, podniesie jej przyszłą emeryturę | 30 000 zł |
| Druga połowa dla syna, przed podatkiem | 30 000 zł |
| ZUS potrąca 19% podatku | 5 700 zł |
| Syn dostaje na konto | 24 300 zł |
Przykład uproszczony, wyliczenie własne.
A jeśli żona jest już na emeryturze, kiedy mąż umiera?
Albo sama nigdy nie miała subkonta? Tu przepisy są zawiłe i nie znalazłem jednoznacznego wyjaśnienia ZUS, więc nie będę zgadywał. Zapytaj w ZUS, co stanie się z tą połową w Twojej sytuacji, i poproś o odpowiedź na piśmie. Masz do tego pełne prawo.
Skąd liczba 659 mln zł
Posłanka zapytała o te pieniądze Ministerstwo Pracy w interpelacji. Odpowiedź ministerstwa z 2026 roku:
| Lata 2020 do 2024, według ministerstwa | Liczba |
|---|---|
| Zmarło osób z subkontem | 42 351 |
| Wypłaty po nich | 8 037 |
| Zostało w ZUS, bo nie było wniosku | 659 mln zł |
| Średnio na jedno nieodebrane subkonto | ok. 19 000 zł |
Źródło: Ministerstwo Pracy, odpowiedź na interpelację poselską (za „Rzeczpospolitą” i „Gazetą Wyborczą”). Średnia: wyliczenie własne.
Mniej niż co piąta rodzina przyszła po swoje pieniądze. Nie dlatego, że ktoś je zabrał. Dlatego, że nikt nie złożył jednego wniosku. To nie są pieniądze stracone: według ministerstwa nadal czekają na wnioski.
Druga rzecz, której ZUS sam Ci nie powie
ZUS nie ma ustawowego obowiązku zawiadamiać rodziny o pieniądzach na subkoncie zmarłego. Jeśli zmarły wskazał za życia konkretne osoby, ZUS sam je zawiadomi. Ale wiele osób nikogo nie wskazało i wtedy ZUS po prostu nie wie, do kogo napisać. To rodzina musi przyjść pierwsza.
Dobra wiadomość: wniosek nie ma terminu. Jeśli mąż, brat czy ojciec zmarli przed emeryturą pięć albo dziesięć lat temu, a urodzili się po 1968 roku albo byli w OFE, nadal możesz się zgłosić. Pieniądze czekają.
Jeśli pieniądze należą się niepełnoletniemu dziecku albo wnukowi, jest na to osobny wniosek, ZUS-US-WSM-01. Składa go rodzic albo opiekun.
4. Rzecz 3: jak odebrać pieniądze, OFE albo wniosek USS
Pierwsze pytanie, które trzeba sobie zadać: czy zmarły był w OFE? Od tego zależy, dokąd iść najpierw.
| Sytuacja | Co robisz |
|---|---|
| Był w OFE | Wniosek najpierw do jego funduszu OFE. Fundusz dzieli swoją część i w ciągu 14 dni od podziału zawiadamia ZUS. ZUS dzieli subkonto tak samo, tym samym osobom. |
| Nie był w OFE | Wniosek USS w ZUS, czyli wniosek o transfer lub wypłatę środków z subkonta. |
Nie wiesz, w którym funduszu był mąż albo tata? Poszukaj listów z OFE w jego papierach. A jeśli nic nie ma, idź do ZUS z aktem zgonu. ZUS prowadzi rejestr członków OFE i wskaże fundusz.
Wniosek USS w skrócie
- Bezpłatny i bez terminu.
- Składasz w placówce ZUS, pocztą albo przez eZUS.
- Każda uprawniona osoba składa swój własny wniosek.
- ZUS ma na podział i wypłatę do 3 miesięcy.
- Od wypłaty gotówkowej ZUS potrąca 19% podatku. Nic nie rozliczasz w PIT, podatku od spadków tu nie ma.
Do wniosku przygotuj
- akt zgonu,
- akt małżeństwa, jeśli wnioskuje małżonek,
- postanowienie sądu albo akt notarialny o dziedziczeniu, jeśli nikt nie był wskazany,
- numer konta bankowego, wtedy pieniądze przyjdą prosto na konto, bez przekazu pocztowego.
To jest zadanie dla Was
Mama w żałobie nie powinna sama szukać listów z OFE sprzed dwudziestu lat. Zróbcie to razem. A jeśli mama nie da rady pojechać do ZUS, możecie załatwić sprawę za nią na podstawie pełnomocnictwa. Formularz nazywa się PEL i jest w każdej placówce ZUS.
Uwaga na firmy „odzyskamy pieniądze po zmarłym”
Są firmy, które dzwonią albo piszą, że odzyskają pieniądze z ZUS za procent od kwoty. ZUS robi to za darmo, na jeden zwykły wniosek, a w każdej placówce ktoś pomoże go wypełnić. Nie oddawaj nikomu procentu od pieniędzy po mężu czy ojcu.
Po śmierci w ZUS czekają zwykle trzy sprawy, nie jedna
| Sprawa | Termin |
|---|---|
| Zasiłek pogrzebowy 7000 zł, wniosek Z-12 | 12 miesięcy od śmierci |
| Ostatnia emerytura zmarłego, wniosek ENS | 12 miesięcy od śmierci |
| Subkonto: OFE albo wniosek USS | bez terminu |
Rodziny zwykle pamiętają o pierwszej, czasem o drugiej. O trzeciej prawie nigdy. Zasiłek i ostatnią emeryturę da się załatwić podczas jednej wizyty, więc przy okazji warto zapytać o subkonto. Szczegóły zasiłku i ENS opisałem w artykule Pieniądze po śmierci: 5 miejsc, o które rodzina musi się upomnieć.
5. Rzecz 4: po emeryturze tylko 3 lata. Kobiety do 65 lat
Do tej pory mowa była o osobach, które zmarły przed emeryturą. Gdy ktoś przechodzi na emeryturę, ZUS bierze pieniądze z subkonta i dolicza je do emerytury. Nic nie przepada, dostajesz je co miesiąc. Ale od tej chwili subkonta zwykle już się nie dziedziczy. Z jednym ważnym zastrzeżeniem i jednym wyjątkiem.
Zastrzeżenie: Panie na emeryturze od 60 lat
Jeśli dostajesz tak zwaną okresową emeryturę kapitałową, czyli drugą, osobną emeryturę z pieniędzy z OFE, wypłacaną razem ze zwykłą, to Twoje subkonto nadal się dziedziczy, aż do 65. urodzin. Tak wyjaśnia ZUS. Sprawdź w decyzji z ZUS, czy masz taką emeryturę, a jeśli nie masz pewności, zapytaj w placówce. Dopiero w 65. urodziny ZUS przelicza emeryturę na tak zwaną docelową i dopiero wtedy rusza zegar trzech lat.
| Kiedy nastąpiła śmierć | Co z subkontem |
|---|---|
| Przed emeryturą | dziedziczy się |
| Kobiety od 60 do 65 lat z okresową emeryturą kapitałową | dziedziczy się |
| Do 3 lat od pierwszej emerytury docelowej | wypłata gwarantowana |
| Po 3 latach | nic |
Źródło: ZUS, wyjaśnienia rzeczniczki prasowej, luty 2026.
Wyjątek: wypłata gwarantowana
Ustawodawca uznał, że jeśli ktoś pracował całe życie, przeszedł na emeryturę i zmarł krótko potem, to nie zdążył „zjeść” pieniędzy z subkonta. To, co zostało, dostaje rodzina. Ale tylko przez trzy lata. Warunki są trzy:
- zmarły pobierał emeryturę docelową (z tytułu wieku 65 lat, a u kobiet także po okresowej emeryturze kapitałowej),
- miał subkonto, czyli urodził się po 1948 roku,
- zmarł w ciągu 3 lat od miesiąca pierwszej wypłaty emerytury docelowej.
Jak ZUS to liczy? Dzieli subkonto na 37 części i za każdy pełny miesiąc pobierania emerytury odejmuje jedną część. Resztę dostaje rodzina (art. 25b ustawy o emeryturach i rentach z FUS).
Przykład: pan Tadeusz
Pan Tadeusz przeszedł na emeryturę w wieku 65 lat. Na subkoncie miał 74 000 zł.
| 1/37 subkonta | 2 000 zł |
| Zmarł po 12 miesiącach: 74 000 minus 12 × 2 000 | 50 000 zł |
| Po potrąceniu 19% podatku | 40 500 zł |
| Gdyby zmarł po 24 miesiącach (przed podatkiem) | 26 000 zł |
| Gdyby zmarł po 4 latach | 0 zł |
Przykład uproszczony, wyliczenie własne według art. 25b ust. 3.
Ponad 40 tysięcy złotych, o których prawie nikt nie wie. Wniosek nazywa się EWG-P, a ZUS nie wypłaca tych pieniędzy z urzędu. Składają go osoby, które emeryt wskazał. Jeśli nikogo nie wskazał, pieniądze należą się małżonkowi przy wspólności majątkowej, a gdy małżonka nie ma, wchodzą do spadku.
Trzecia rzecz, której ZUS sam Ci nie powie
Kiedy człowiek przechodzi na emeryturę, ZUS ma obowiązek poinformować go, że może wskazać osoby do wypłaty gwarantowanej. Ale kiedy ten człowiek umrze, ustawa nie każe ZUS zawiadamiać rodziny. Emerytowi mówi. Rodzinie nie musi.
Gdy ZUS odmówi: dwa wyroki Sądu Najwyższego
| Sytuacja | Wyrok |
|---|---|
| Emeryt zmarł, zanim dostał pierwszy przelew. ZUS twierdził, że skoro nie pobierał emerytury, nic się nie należy | SN, III USKP 61/21: należy się |
| Mąż wcześniej pobierał emeryturę częściową, ZUS zamknął mu subkonto i odmówił wdowie | SN, I USKP 4/24: należy się |
Od decyzji ZUS przysługuje odwołanie w ciągu miesiąca od jej doręczenia. Piszesz je do sądu, ale składasz w ZUS, a ZUS sam przekaże je dalej. W pierwszej instancji nie płacisz za to ani złotówki. Sygnatury z tabeli można wpisać w odwołaniu albo pokazać prawnikowi.
6. Rzecz 5: jedna kartka na dziś, osoby uposażone
Gdy nikt nie jest wskazany, pieniądze wchodzą do spadku. A spadek to sąd albo notariusz, papiery i czekanie. Da się to ominąć, wskazując osoby uposażone, czyli osoby, które dostaną pieniądze z subkonta bez sprawy spadkowej.
To zmienia wszystko
ZUS mówi wprost: jeśli ktoś wskazał osoby, to po jego śmierci ZUS sam je zawiadamia. Jedna kartka sprawia, że rodzina dostanie list z ZUS, zamiast szukać informacji w internecie.
| Twoja sytuacja | Gdzie wskazujesz osoby |
|---|---|
| Jesteś w OFE | w swoim funduszu OFE, ZUS podzieli subkonto tak samo |
| Nie jesteś w OFE | formularz ZUS-US-WSZ-01 w ZUS |
- Kogo można wskazać? Dowolną osobę, nie tylko rodzinę. Przyjaciela albo sąsiadkę, która się Tobą opiekuje.
- Jak podzielić? W procentach, na przykład 50% dla córki i 50% dla syna. Udziały razem muszą dać 100%. Jeśli procentów nie wpiszesz, wszyscy dostaną po równo.
- Kiedy zmienić? Po ślubie, po rozwodzie, po narodzinach wnuka. Zmienić można w każdej chwili. Wskazanie osoby, która zmarła przed Tobą, przestaje działać.
- Zastrzeżenie przy wypłacie gwarantowanej: jeśli wskazujesz kogoś spoza najbliższej rodziny, potrzebna jest pisemna zgoda żony albo męża.
Kartka sprzed ponad 25 lat
Jeśli zapisałeś się do OFE w 1999 roku, to może wtedy kogoś wskazałeś. Pierwszą żonę. Rodziców, których już nie ma. Ta dyspozycja obowiązuje, dopóki jej nie zmienisz. Zadzwoń do swojego funduszu albo zajrzyj do starej umowy i sprawdź, co tam jest wpisane.
Was to dotyczy podwójnie: PPK
Jeśli pracujecie, macie pewnie także PPK, czyli Pracownicze Plany Kapitałowe. Tam też wskazujecie osoby, które dostaną pieniądze po Waszej śmierci. Robi się to na piśmie w instytucji finansowej, która prowadzi Wasze PPK. Bez wskazania połowa trafi do małżonka, a reszta do spadku.
Rozwód: subkonto dzieli się jak mieszkanie
Subkonto i OFE z czasu małżeństwa podlegają podziałowi tak samo jak wspólny majątek. Zwykłe konto w ZUS nie. Potrzebna jest umowa u notariusza albo orzeczenie sądu, ZUS sam niczego nie przeleje. Da się to zrobić, dopóki były małżonek nie przejdzie na emeryturę. Jeśli rozwód był lata temu i nikt tego nie zrobił, warto zapytać prawnika.
7. Trzy mity o subkoncie
„Subkonto można wypłacić przed emeryturą”
Nieprawda. Za życia nie weźmiesz z niego pieniędzy ani na remont, ani na leki. Środki ruszają się tylko w trzech sytuacjach: przy przejściu na emeryturę, przy rozwodzie i po śmierci.
„Po śmierci wszystko z ZUS przepada”
Nieprawda. Zwykłe konto zostaje w systemie, ale subkonto osoby, która zmarła przed emeryturą, się dziedziczy. A po emeryturze przez 3 lata działa wypłata gwarantowana.
„ZUS sam napisze do rodziny i przeleje pieniądze”
Nieprawda. ZUS nie ma takiego obowiązku. Zawiadomi tylko osoby, które zmarły wcześniej wskazał. W każdym innym przypadku pieniądze czekają na wniosek, a według ministerstwa po zmarłych w latach 2020 do 2024 czeka ich 659 mln zł.
8. Słowo do dzieci seniorów
Jeśli czytasz to dla rodziców albo dziadków, zwróć uwagę na jedno: to najpewniej Ty masz subkonto, a nie Twoi rodzice. Ten temat dotyczy Cię podwójnie, raz jako przyszłego spadkobiercy, raz jako właściciela.
| Senior | Dzieci |
|---|---|
| 1. Sprawdź rok urodzenia i OFE: masz subkonto? | 1. Zaloguj się do eZUS i zobacz swoje subkonto |
| 2. Wskaż osoby uposażone | 2. Wskaż osoby w OFE albo w ZUS i w PPK |
| 3. Pokaż dzieciom, gdzie są listy z OFE | 3. Zapisz rodzicom: USS, EWG-P, trzy lata |
Te trzy słowa, USS, EWG-P i „trzy lata”, warto zapisać na kartce i włożyć do Teczki Życia, czyli segregatora z najważniejszymi dokumentami rodziny.
A4
9. Najczęściej zadawane pytania
Mam rentę rodzinną po mężu. Czy to to samo co subkonto?
Nie. Renta rodzinna przychodzi co miesiąc, na osobny wniosek ERR. Środki z subkonta to jednorazowa wypłata albo przelew na Twoje subkonto. Jedno nie wyklucza drugiego.
Mąż był na emeryturze dziesięć lat. Czy coś mi się należy z jego subkonta?
Z subkonta już nie, bo minęły trzy lata. Sprawdź jednak trzy inne rzeczy: zasiłek pogrzebowy, ostatnią emeryturę męża i rentę wdowią. Na dwie pierwsze masz 12 miesięcy od śmierci.
Nie mam nikogo bliskiego. Co stanie się z moim subkontem?
Jeśli umrzesz przed emeryturą, nie masz męża ani żony, nikogo nie wskażesz, a w rodzinie nie ma nikogo, kto mógłby dziedziczyć, spadek przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania (art. 935 Kodeksu cywilnego). Jeśli wolisz, żeby pieniądze dostała sąsiadka, która Ci pomaga, wskaż ją na formularzu.
Czy muszę iść do notariusza albo do sądu?
Tylko wtedy, gdy zmarły nikogo nie wskazał i pieniądze wchodzą do spadku. Małżonek i osoby wskazane tego nie potrzebują.
Do kiedy mogę złożyć wniosek po zmarłym?
Wniosek o środki z subkonta osoby, która zmarła przed emeryturą, nie ma terminu. Nie przedawnia się nawet po wielu latach.
Czy od tych pieniędzy płaci się podatek?
Od wypłaty gotówkowej ZUS potrąca 19%. Nie ma podatku od spadków i nie trzeba nic rozliczać w PIT. Przelew połowy na subkonto małżonka to nie gotówka, więc dochodzi do jego przyszłej emerytury.
Czy ZUS sam mnie zawiadomi?
Tylko jeśli zmarły wskazał Cię za życia jako osobę uposażoną. W innym przypadku musisz zgłosić się sam.
Obejrzyj cały odcinek
Wszystko powyżej, na tablicy, z quizem i przykładami, w odcinku 9 na kanale Złoty Senior:
Pytanie odcinka
Czy ZUS powinien sam zawiadamiać rodzinę, że po zmarłym zostały pieniądze na subkoncie, nawet gdy nikt nie był wskazany? Napisz TAK albo NIE w komentarzu pod filmem. Czytam wszystkie.